Druk wypukły (ang. relief printing) to najstarsza i najbardziej przystępna rodzina grafiki. Pomysł jest prosty: artysta wycina wszystko, co ma pozostać białe, tak że obraz wystaje na powierzchni klocka w wypukłości. Farbą pokrywa się tylko tę wypukłą powierzchnię, a gdy dociśnie się do niej papier, odbija się wypukły motyw, podczas gdy wycięte miejsca pozostają czyste. Ponieważ drukuje bezpośrednio powierzchnia, obraz wychodzi lustrzanie odwrócony. Do tej rodziny należą drzeworyt, linoryt i typografia.
Jak działa druk wypukły
- Narysuj lub przenieś projekt na klocek, pamiętając, że gotowa odbitka wyjdzie odwrócona.
- Wytnij obszary, które mają pozostać białe, za pomocą noży i dłut; drukuje wypukła, nietknięta powierzchnia.
- Nanieś cienką, równą warstwę farby na wypukłą powierzchnię wałkiem.
- Połóż na wierzchu papier i przenieś obraz, ręcznie za pomocą barena lub łyżki, albo na prasie.
- Odciągnij papier, by odsłonić odbitkę, a potem powtarzaj, aby wykonać nakład identycznych odbitek.
Jednym z uroków druku wypukłego jest to, że prasa jest opcjonalna. Wiele odbitek powstaje w całości ręcznie, co czyni go jednym z najłatwiejszych sposobów, by zacząć tworzyć oryginalną grafikę w domu.
Trzy rodziny grafiki
Grafikę dzieli się zwykle na trzy rodziny według tego, gdzie leży farba. W druku wypukłym farba leży na wypukłej powierzchni. We wklęsłodruku (miedzioryt, akwaforta, sucha igła) jest odwrotnie: farba tkwi w liniach wyciętych pod powierzchnią, górę płyty wyciera się do czysta, a silna prasa wtłacza papier w rowki. W druku płaskim, jak litografia, powierzchnia jest całkiem gładka, a o tym, gdzie farba się trzyma, decyduje chemia. Druk wypukły jest najbardziej bezpośredni z trzech i najłatwiejszy do wypróbowania bez specjalistycznego sprzętu.
Rodzina technik wypukłych
Druk wypukły obejmuje szeroki wachlarz metod, które dzielą tę samą zasadę wypukłej powierzchni:
- Drzeworyt - cięty w drewnie łangowym, najstarsza ze wszystkich technik wypukłych.
- Linoryt - cięty w gładkim linoleum bez słojów i najprzyjaźniejszy punkt startu.
- Typografia - drukowana z wypukłych metalowych lub drewnianych czcionek i klisz obrazowych.
- Drzeworyt sztorcowy - cięty w twardym drewnie sztorcowym rylcem, dla bardzo cienkich, delikatnych linii.
- Codzienne odbitki wypukłe - od gumowych pieczątek i form z pianki po prostą pieczątkę z ziemniaka lub klocka, które działają na dokładnie tej samej zasadzie.
Bardzo stary pomysł
Druk wypukły to najstarszy sposób wykonywania wielu kopii obrazu. Narodził się w Chinach, gdzie druk z klocków drewnianych stosowano najpierw na tkaninach, a potem na papierze; Sutra Diamentowa z 868 roku to najstarsza datowana kompletna drukowana książka. Około 1040 roku Bi Sheng stworzył czcionkę ruchomą, a w Europie Johannes Gutenberg połączył ruchomą czcionkę metalową z prasą w latach 40. XV wieku, techniką wypukłą, która umieściła druk w sercu nowoczesnego życia. Ponieważ czcionki i klisze obrazowe są wypukłe, tekst i obrazy można było drukować razem na tej samej stronie. Więcej o grafikach, którzy ukształtowali to medium, przeczytasz w naszym artykule.
Narzędzia i materiały
Początek w druku wypukłym wymaga bardzo niewiele:
- Klocek do wycięcia, na przykład płytę linoleum lub klocek drewniany, albo gotowe czcionki do typografii.
- Narzędzia do cięcia: nóż oraz zestaw dłut w kształcie V i U.
- Wałek (brayer) oraz farbę do druku wypukłego, aby równo nafarbić powierzchnię.
- Baren do druku ręcznego albo prasę dla pewnego, równego nacisku.
- Dobry papier do odbitek i matę do cięcia, aby chronić blat.
Jak zacząć z drukiem wypukłym
Ponieważ nie wymaga prasy i tylko kilku narzędzi, druk wypukły to najlepsze wejście w grafikę. Najłagodniejszym początkiem jest linoryt: nasz przewodnik krok po kroku dla początkujących i prosta pieczątka z klocka szybko doprowadzą cię do pierwszych odbitek. Stamtąd możesz poznać drzeworyt i typografię, przejść do pras drukarskich i materiałów oraz mieć pod ręką słowniczek na każde nowe słowo, które napotkasz.