Monoprint to jedna z najswobodniejszych i najbardziej malarskich rzeczy, jakie można robić w grafice. Podczas gdy drzeworyt czy akwaforta są pomyślane, by odbić nakład jednakowych kopii, monoprint jest ich przeciwieństwem: niepowtarzalnym obrazem, jedną unikatową odbitką, która jest tak samo malarstwem lub rysunkiem, jak grafiką. Artyści często mówią o nim „1 z 1“. Ponieważ obraz powstaje farbą na płycie i odbija się tylko raz, żadne dwa monoprinty nie są całkiem takie same, i właśnie ten pierwiastek przypadku i spontaniczności jest w tym sednem.
Monoprint a monotypia
Słowa monoprint i monotypia bywają używane swobodnie, ale jest między nimi użyteczna różnica. Monotypia powstaje na gładkiej, pozbawionej obrazu płycie, arkuszu szkła, metalu lub akrylu bez żadnego trwałego obrazu. Artysta nanosi farbą lub maluje obraz wprost na tej pustej płycie i odbija go raz; nic nie zostaje, więc każda monotypia jest naprawdę unikatowa, choć z resztek farby da się czasem odbić słabą drugą odbitkę „widmo“. Monoprint wychodzi natomiast z matrycy, która ma element powtarzalny, trawionej płyty, wyciętego klocka, szablonu lub faktury, którą za każdym razem inaczej nanosi się farbą lub ręcznie koloruje, tak że każda odbitka jest unikatowa, choć dzieli wspólny obraz podstawowy. Krótko: monotypia nie ma stałego obrazu do powtórzenia, a monoprint taki obraz zmienia.
Jak powstaje monoprint
- Rozwałkuj lub rozprowadź pędzlem cienką warstwę farby na gładkiej płycie ze szkła, metalu lub akrylu za pomocą wałka.
- Stwórz obraz, rysując i zbierając farbę (podejście subtraktywne, z ciemnego pola) albo nanosząc farbę wprost (podejście addytywne, z jasnego pola), lub nanieś farbę na matrycę, jak trawiona płyta czy szablon, i pracuj w niej.
- Delikatnie połóż na płycie arkusz papieru.
- Przenieś obraz, przecierając odwrocie papieru ręcznie barenem, albo przepuszczając go przez prasę.
- Odciągnij papier, by odsłonić unikatową odbitkę, a jeśli chcesz, odbij słabą odbitkę widmo, zanim ponownie naniesiesz farbę na kolejną.
Malarska odbitka
Monoprint często opisuje się jako najbardziej malarską formę grafiki, prawdziwy most między grafiką, malarstwem i rysunkiem, w istocie wydrukowany obraz. Nie ma nakładu, który musi się zgadzać, i mało reguł, więc nagradza eksperyment: nakładanie kolorów warstwami, wycieranie świateł, wtłaczanie faktur i przyjmowanie szczęśliwych przypadków. Dla każdego, kto lubi rysować lub malować, to najbardziej bezpośrednie wejście w grafikę i wspaniały towarzysz wycinanych klocków druku wypukłego oraz trawionych płyt wklęsłodruku.
Krótka historia
Wynalezienie monotypii zwykle przypisuje się włoskiemu malarzowi Giovanniemu Benedetto Castiglione, zwanemu Il Grechetto, który pierwsze przykłady stworzył w latach 40. XVII wieku. Długo pozostawała ciekawostką, aż w dziewiętnastym wieku Edgar Degas przyjął ją z nadzwyczajną inwencją, tworząc kilkaset monotypii. Od tego czasu używali jej artyści od Camille'a Pissarra i Paula Gauguina po Henriego Matisse'a, przyciągani jej swobodą i malarską powierzchnią. Więcej o grafikach, którzy ukształtowali te metody, przeczytasz w naszym artykule.
Wypróbuj monoprint w domu
Monoprint to jeden z najłatwiejszych sposobów, by zacząć robić grafikę, bo nie potrzeba prawie nic: gładkiej powierzchni do nanoszenia farby, odrobiny farby, wałka i papieru. Rozwałkuj cienką warstwę farby, narysuj w niej patyczkiem kosmetycznym lub końcem pędzla, połóż na wierzch papier i przetrzyj odwrocie barenem — i masz monotypię. Stamtąd możesz połączyć ją z klockiem linorytu dla unikatowych, ręcznie kolorowanych odbitek, przejść do pras drukarskich i kierować się naszym przewodnikiem krok po kroku dla początkujących. Słowniczek wyjaśni każde inne pojęcie, które napotkasz.