Mezzotint is een diepdruktechniek die beroemd is om haar rijke, fluwelige tonen. Waar de meeste diepdrukmethoden een beeld uit lijnen opbouwen, werkt mezzotint in doorlopende toon en is in staat tot de diepste zwarten, de zachtste grijzen en stralende lichten, bijna als een foto of een tonaal schilderij. De naam komt van het Italiaanse mezzo-tinto, „halftoon“, en het was de eerste grafiekmethode die echte halftonen kon maken zonder arcering of stippen.
Van donker naar licht werken
Het idee dat mezzotint uniek maakt, is dat het van donker naar licht werkt. Het hele oppervlak van de plaat wordt eerst over de hele breedte opgeruwd, zodat het, als je het meteen zou inkten en drukken, als een dicht, fluwelig zwart zou uitkomen. De kunstenaar maakt het beeld dan niet door donker toe te voegen, zoals bij tekenen, maar door het weg te halen: hij gladt en polijst het opgeruwde oppervlak zodat die delen minder inkt vasthouden en lichter drukken. Hoe meer een gebied wordt gladgemaakt, hoe lichter het drukt, en een volledig gepolijst gebied drukt als zuiver wit papier. In feite tekent de kunstenaar licht uit het donker.
Hoe een mezzotint ontstaat
- Ruw het hele oppervlak van een koperplaat op met een wiegstaal, een gebogen, veeltandig stalen werktuig, en wieg het in alle richtingen over de plaat tot ze een dichte, gelijkmatige braam draagt.
- Werk het beeld van donker naar licht en gladt en schraapt de braam weg waar je lichtere tonen wilt, met een schraper en een polijststaal; polijst volledig voor felle lichten.
- Inkt de voltooide plaat en veeg het oppervlak schoon, zodat de inkt alleen in de opgeruwde putjes blijft, net als bij elke diepdruk.
- Haal plaat en vochtig papier onder hoge druk door een rolpers om de inkt eruit te halen en het beeld over te brengen.
Omdat de braam ondiep en kwetsbaar is, slijt ze onder de pers snel, dus van elke plaat kan maar een beperkt aantal goede afdrukken worden getrokken.
Een korte geschiedenis
Mezzotint werd uitgevonden door Ludwig von Siegen, een Duitse soldaat en amateurkunstenaar, die het oudst bekende voorbeeld maakte in 1642. Prins Ruprecht van de Palts wordt de ontwikkeling van het wiegstaal en de introductie van het procedé in Engeland toegeschreven, dat het grote centrum van het ambacht werd. In de achttiende eeuw was mezzotint de belangrijkste manier om schilderijen en portretten te reproduceren, zozeer dat ze in Frankrijk simpelweg la manière anglaise, „de Engelse manier“, heette. Jacob Christoph Le Blon maakte vanaf 1739 vroege kleurenmezzotinten met een aparte plaat per kleur. De techniek liep later terug, want een plaat met de hand wiegen is enorm bewerkelijk, maar ze herleefde aan het eind van de twintigste eeuw, geholpen door Carol Wax' boek uit 1990, en werd in leven gehouden door kunstenaars als Yozo Hamaguchi. Lees meer over de grafici die deze methoden vormgaven.
Mezzotint en hoogdruk
Mezzotint is een van de veeleisendste technieken in de hele grafiek: één plaat voorbereiden kan vele uren wiegen kosten, het vraagt gespecialiseerd gereedschap en een zware rolpers, en het wordt bijna altijd in een eigen atelier beoefend. Bij Ritualis Press richten we ons op de veel toegankelijker hoogdruk, die om te beginnen weinig uitrusting en geen pers vraagt. Trekt de grafiek je aan, dan zijn de linosnede en de houtsnede de makkelijkste beginpunten. Onze stap-voor-stapgids voor beginners helpt je op weg, en het glossarium legt elk ander woord uit dat je tegenkomt.