Linosnede heeft enkele van de meest significante namen in de moderne kunst aangetrokken. Van de vroege Duitse expressionisten die aan het begin van de twintigste eeuw de eerste linosneden sneden tot Pablo Picasso, die de techniek omvormde tot een voertuig voor gedurfde, veelkleurige werken, de lijst van beroemde linosnede-kunstenaars omspant continenten, bewegingen en een vol eeuw drukgeschiedenis. Deze gids stelt de meest invloedrijke lino-print kunstenaars in de geschiedenis voor, met korte biografieën en de werken die hun benadering van het medium hebben bepaald.
Wat trok deze kunstenaars naar linosnede? Het antwoord is bijna altijd hetzelfde: directheid. De snede kan niet ongedaan worden gemaakt. Het beeld moet spiegelbeeldig worden gepland. Het resultaat heeft bij het drukken een onmiddellijkheid en grafische kracht die weinig andere druktechnieken kunnen evenaren. Dit zijn de kunstenaars die die kwaliteit het beste begrepen, en wiens werk drukkers tot op de dag van vandaag inspireert.
Erich Heckel - De eerste linosnede
Erich Heckel (1883-1970) neemt een unieke plaats in in de drukgeschiedenis: hij wordt gecrediteerd met het maken van de eerste bekende linosnede in 1903. Als stichtend lid van de Duitse expressionistische groep Die Brücke (De Brug), in 1905 mede opgericht in Dresden samen met Ernst Ludwig Kirchner, Fritz Bleyl en Karl Schmidt-Rottluff, gebruikte Heckel drukkunst als primair middel om ruwe emoties uit te drukken in plaats van de wereld nauwkeurig af te beelden.
Die Brücke omarmde reliëfdruk vanwege zijn ruwheid. Houtsneden en linosneden stelden de groep in staat om gedurfde, vervormd beelden te produceren die psychologische intensiteit boven anatomische nauwkeurigheid plaatsten. Heckels prenten uit de jaren 1900 en 1910 behoren tot de bepalende documenten van het Duits expressionisme, en zijn pioniersrol in linosnede plaatste het medium in het hart van een van de belangrijkste kunstbewegingen van het vroege twintigste eeuw.
Na de Eerste Wereldoorlog werd Heckels werk rustiger en lyrischer, maar zijn betrokkenheid bij drukkunst bleef constant gedurende zijn lange carrière. Zijn eerste linosnede ging vooraf aan de verspreiding van het medium in scholen en ateliers in heel Europa, een verspreiding die binnen een generatie kunstenaars van het kaliber van Picasso, Matisse en Kandinsky zou aantrekken.
M. C. Escher - Oneindige werelden op papier
Maurits Cornelis Escher (1898-1972) behoort tot de meest erkende grafisch kunstenaars van de twintigste eeuw, wereldwijd gevierd voor zijn wiskundig geïnspireerde prenten van onmogelijke architecturen, transformerende tesselaties en oneindige trappen. Zijn relatie met linosnede begon vroeg: op zeventienjarige leeftijd sneed hij een linosnede portret van zijn vader, beschouwd als zijn eerste significante drukwerk, voordat hij ging studeren aan de School voor Architectuur en Decoratieve Kunsten in Haarlem.
Hoewel Escher beter bekend werd door zijn houtsneden en lithografieën, keerde hij terug naar linosnede voor een van zijn meest bewonderde late werken: Rippled Surface (1950), gedrukt van twee blokken - één voor de stille, weerspiegelde hemel en één voor de cirkelvormige rimpels die zich over het wateroppervlak verspreiden. De prent demonstreert het vermogen van het medium voor precieze toonovergang bij uitzonderlijke vaardigheid en geduld.
Escher was lid van de drukvereniging De Grafische in Den Haag, waar hij werkte naast Gerd Arntz en andere Nederlandse grafisch kunstenaars. Het museum gewijd aan zijn werk, Escher in The Palace in Den Haag, blijft een van de meest bezochte drukmusea van Europa.
Pablo Picasso - De meester van de reductielenosnede
Pablo Picasso (1881-1973) behoeft geen introductie als schilder, maar zijn bijdrage aan linosnede is minder bekend, en niet minder significant. Werkend in Vallauris in het zuiden van Frankrijk in de late jaren 1950 en 1960, raakte Picasso gefascineerd door de reductielinosnede-techniek, een methode waarbij een enkel blok progressief gesneden en gedrukt wordt in meerdere kleuren, waarbij elke laag wordt vernietigd bij het toevoegen van de volgende, waardoor de editie onmogelijk opnieuw kan worden gedrukt.
Het reductieproces sprak Picasso aan om dezelfde reden dat het moed vereist van elke drukker die het gebruikt: zodra een laag is gesneden, is de vorige toestand verdwenen. De prent moet worden gepland vanuit het eindbeeld achterwaarts. Zijn reductielinosneden, waaronder Bacchanal with Goat (1962), zijn levendige, complexe, meerlagige werken die transformeerden wat linosnede kon bereiken in termen van kleurdiepte en compositorische rijkdom.
Hoewel wordt gedebatteerd of Picasso de reductietechniek zelf heeft uitgevonden, bracht zijn werk haar internationale aandacht en toonde het kunstenaars wereldwijd dat linosnede een medium was dat de meest ambitieuze drukambities waardig was.
Henri Matisse - Lijn, licht en de gedrukte pagina
Henri Matisse (1869-1954) is het meest bekend als schilder van vrolijke kleuren, maar zijn drukwerk, met name zijn linosneden uit de jaren 1940, onthult een kunstenaar die zwart en wit even meesterlijk beheerste. Matisse maakte linosneden voornamelijk als boekillustraties, het meest significant voor Pasiphaé: Chant de Minos (Les Crétois) (uitgegeven in 1944), een boekdeel met 51 linosneden die tot de elegantste werken in de geschiedenis van het medium behoren.
Matisses benadering van linosnede was karakteristiek direct: hij tekende met de graveerder in plaats van een voorbereidende tekening op het blok over te brengen, waardoor het gereedschap het beeld spontaan kon genereren. De resulterende lijnen hebben een vloeiendheid en zelfvertrouwen die decennia van meesterschap in tekenen weerspiegelen. Zijn prent Dors, Dormeuse aux Longs Cils (Variante IV) (1944), een slapende figuur herleid tot de essentiële curve van een enkele doorlopende lijn, is een van de meest serene prenten in het gehele canon van de twintigste-eeuwse drukkunst.
Terwijl andere kunstenaars de natuurlijke neiging van linosnede naar gedurfde, hoekige markeringen benutten, vond Matisse zachtheid en vloeibaarheid in een techniek die meer geassocieerd is met grafische kracht dan met lyrische gratie.
Wassily Kandinsky - Abstracte lijn op linoleum
Wassily Kandinsky (1866-1944) wordt erkend als een van de grondleggers van de abstracte kunst, en zijn linosnede-werk is een vroeg hoofdstuk in die reis. Due Ragazze (Twee Meisjes) (1907), gemaakt slechts jaren voor Kandinskys beslissende overgang naar pure abstractie, toont een kunstenaar die zich al verwijdert van representatieve verbeelding naar een visuele taal van kleur, lijn en ritme.
Due Ragazze werd gemaakt met behulp van meerdere kleurblokken, waardoor een plat, decoratief oppervlak ontstond met de gepatroneerde, ornamentale kwaliteit die typisch is voor Kandinsky's Münchense periode. Het beeld - twee gestileerde vrouwelijke figuren tegen een rijkgekleurde achtergrond - weerspiegelt de invloed van Japanse houtsneden en het Jugendstil-ontwerp. Het oppervlakteritme wijst op het kleurveld- en compositiewerk dat Kandinsky in zijn latere jaren aan het Bauhaus zou ontwikkelen.
Kandinskys engagement met linosnede was relatief kort maar productief. Zijn linosneden zijn waardevolle vroege documenten van een moment waarop de abstracte kunst haar eerste visuele taal aan het ontwikkelen was, een taal die de loop van de twintigste-eeuwse schilderkunst volledig zou veranderen.
Sybil Andrews - Snelheid, arbeid en het moderne lichaam
Sybil Andrews (1898-1992) produceerde enkele van de meest dynamische linosneden in de geschiedenis van het medium. Werkend in Londen in de jaren 1920 en 1930 aan de Grosvenor School of Modern Art onder Claude Flight, ontwikkelde Andrews een stijl geworteld in het futurisme en vorticisme, het gevoel van snelheid, inspanning en beweging vastleggend in prenten van arbeiders, wielrenners, roeiers en atleten.
Haar prent Racing (1934) wordt beschouwd als een van de beste Britse linosneden van het interbellum: wielrenners leunen in een bocht op een extreme hoek, hun figuren geabstraheerd in herhaalde, ritmische diagonalen die snelheid evenzeer communiceren als lichamelijke vorm. De natuurlijke neiging van linosnede naar vereenvoudigde, afgevlakte vormen paste perfect bij Andrews' onderwerp - geen enkel ander medium had de energie van moderne sport en industriële arbeid directer kunnen uitdrukken.
Andrews emigreerde in 1947 naar Canada en vestigde zich in British Columbia, waar ze tot op latere leeftijd bleef drukken. Haar werken zijn opgenomen in belangrijke collecties waaronder de Tate Gallery, Londen, en het Glenbow Museum, Calgary.
Elizabeth Catlett - Linosnede als sociaal getuigenis
Elizabeth Catlett (1915-2012) gebruikte linosnede als een vorm van getuigenis. Een Afro-Amerikaanse beeldhouwster en drukster die een groot deel van haar volwassen leven in Mexico doorbracht, maakte Catlett prenten die het leven van zwarte vrouwen in Amerika en Mexico documenteerden met directheid en waardigheid, haar werk plaatsend op het snijpunt van kunst, ras en burgerrechten.
Haar linosnede Sharecropper (1952), een close-up portret van een zwarte vrouw met een zonnehoed, haar gezicht kalm en verweerd, is een van de meest gereproduceerde beelden in de Amerikaanse drukkunst. Catlett studeerde bij Grant Wood in Iowa en later aan het Taller de Gráfica Popular in Mexico-Stad, een kunstenaarscollectief dat drukkunst gebruikte als instrument voor politieke communicatie. Haar techniek was precies en meedogenloos: gezichten in haar prenten zijn altijd geïndividualiseerd, nooit generiek.
Catlett geloofde dat kunst de gemeenschap moest dienen die ze verbeeldde, en haar linosneden waren geprijsd om toegankelijk te zijn. Ze beschreef haar werk als gemaakt eerst voor zwarte mensen, en vervolgens voor alle mensen. Haar prenten zijn opgenomen in het Museum of Modern Art (MoMA) in New York en de Library of Congress in Washington D.C.
Edward Bawden - De Britse illustrator
Edward Bawden (1903-1989) was een van de meest veelzijdige Britse grafisch kunstenaars: schilder, illustrator, behangontwerper en drukker wiens werk zich met ongewone gemakkelijkheid bewoog tussen beeldende kunst en commerciële toepassing. Opgeleid aan het Royal College of Art naast Eric Ravilious, ontwikkelde Bawden een karakteristieke grafische stijl gekenmerkt door precieze observatie, droog gevoel voor humor en een aanhoudende interesse in architectonische en stedelijke onderwerpen.
Zijn linosneden van Londen, waaronder Liverpool Street Station (1961), een dicht bevolkte compositie van figuren, zuilen en Victoriaans ijzerwerk, demonstreren het vermogen van linosnede voor documentaire precisie in de handen van een kunstenaar met het oog van een tekenaar en het instinct van een grafisch ontwerper voor de pagina. Bawdens werk werd halverwege de eeuw wijd gereproduceerd: zijn ontwerpen verschenen op London Transport posters, Penguin boekomslagen, stoffen en in reclamecampagnes.
Bawdens combinatie van commercieel inzicht en echte artistieke strengheid maakte hem een invloedrijke figuur in de Britse drukkunst. Zijn linoprints werden tentoongesteld in het Victoria and Albert Museum, en zijn werk blijft een referentiepunt voor grafisch kunstenaars geïnteresseerd in de overlapping van illustratie en beeldende drukkunst.
Margaret Preston - Australisch modernisme in linosnede
Margaret Preston (1875-1963) was de belangrijkste drukster in de Australische kunst van de eerste helft van de twintigste eeuw. Een onvermoeibare pleitbezorger van een Australische visuele identiteit geworteld in de flora, fauna en inheemse kunstvormen van het land, gebruikte Preston linosnede om haar modernistische ontwerpen de grafische kracht te geven waarvan ze geloofde dat de Australische kunst die nodig had om zich te onderscheiden van haar Europese bronnen.
Haar linosnede West Australian Banksia (1929) is representatief voor haar aanpak: een Australische inheemse plant herleid tot zijn essentiële vormen, vereenvoudigd en afgevlakt in gedurfde zwart-witte vlakken die de invloed dragen van Japanse houtsnede en het decoratieve modernisme van die periode. Preston was een gepassioneerd verzamelaar van Japanse prenten en zag de vlakke, gepatroneerde kwaliteit van houtsnede en linosnede als natuurlijke voertuigen voor de visuele taal die ze aan het ontwikkelen was.
Prestons werk werd in de jaren 1920 en 1930 tentoongesteld in Australië en Groot-Brittannië, en haar pleidooi voor een specifiek Australisch modernisme maakte haar tot een invloedrijke figuur. Haar linosneden zijn opgenomen in de National Gallery of Australia en staatsgaleriecollecties door het hele land.
Probeer linosnede zelf
De kunstenaars in deze gids werkten in verschillende eeuwen, op verschillende continenten en in verschillende bewegingen, maar elk vond in linosnede een medium van uitzonderlijke directheid en expressieve kracht. De techniek die Erich Heckel in 1903 pionierde, en die Picasso, Matisse en Kandinsky elk op hun eigen manier verkenden, is vandaag de dag even levend als aan het begin van de twintigste eeuw.
Als hun werk u heeft geïnspireerd om linosnede zelf te proberen, maakt de juiste uitrusting een significant verschil. De Ritualis Press linosnede drukpers is ontworpen voor drukkers die precisie, stabiliteit en duurzaamheid wensen. Verkrijgbaar in A5, A4 en A3 formaten, omvat het lasergraveerde registratielijnen, twee hefbomen en instelbare kanteling. Voor meer informatie over de geschiedenis van het medium dat al deze kunstenaars verbindt, lees onze gids over de geschiedenis van linodruk en zijn kunstenaars.
8 redenen om de Ritualis Press linosnede drukpers te kiezen